Kalisz jest najstarszym miastem na ziemiach polskich; w 1960 roku uroczyście obchodził 1800-lecie swojej udokumentowanej historii. Po raz pierwszy wspomina o nim grecki matematyk i astronom z II wieku po Chr., Klaudiusz Ptolemeusz, w swojej Nauce geograficznej. Kalisz znajdował się wtedy na prowadzącym z Cesarstwa Rzymskiego do wybrzeży Morza Bałtyckiego szlaku bursztynowym. Dopiero najazdy Hunów i wędrówki ludów u schyłku starożytności położyły kres tej żywej wymianie handlowej pomiędzy centralną Europą i światem śródziemnomorskim.

Po raz kolejny słyszymy o Kaliszu 1000 lat później, w XII-wiecznej Kronice polskiej Galla Anonima, oraz w bulli papieża Innocentego II z 7 lipca 1136. W średniowiecznej Polsce miasto pełniło rolę jednego z głównych ośrodków władzy. Tu przybywali królowie, rezydowali książęta, podpisywano traktaty regulujące życie polityczne i gospodarcze państwa polskiego. W 1264 roku książę Bolesław Pobożny wydał Statut Kaliski, regulujący w 37 artykułach podstawowe problemy gospodarcze, organizacyjne i religijne kaliskiej gminy żydowskiej. Zawarte w nim przywileje dla Żydów zostały w XIV wieku zatwierdzone i rozszerzone na całą Polskę przez króla Kazimierza Wielkiego. W 1343 roku Polska zawarła w Kaliszu pokój z Krzyżakami, kończący trwające w pierwszej połowie XIV wieku wyniszczające wojny.

Epitafium prymasa Stanisława Karnkowkiego z 1611 r. w kościele pojezuickim.

Wiek XVI był złotym okresem miasta, które awansowało do roli ważniejszego ośrodka liczącej się w ówczesnej Europie monarchii Jagiellonów. W 1584 roku rozpoczęli w nim swoją działalność jezuici, zakładając stojące na wysokim poziomie kolegium, a kilka lat później prymas Polski, arcybiskup Stanisław Karnkowski, gorliwy orędownik reform Soboru Trydenckiego, utworzył w Kaliszu seminarium duchowne, jedno z pierwszych na ziemiach polskich.

Wojny i zarazy przyczyniły się do upadku miasta w XVII i XVIII wieku. W 1813 roku doszło w Kaliszu do spotkania władców Rosji i Prus, którego celem było opracowanie wspólnej strategii działań przeciwko napoleońskiej Francji. Po upadku Napoleona miasto znalazło się na ponad 100 lat pod panowaniem rosyjskim. W czasie I wojny światowej zostało zniszczone przez wojska pruskie, a w 1918 weszło w skład odrodzonego po 123 latach państwa polskiego.

Dzisiaj Kalisz liczy 110 000 mieszkańców i jest najważniejszym miastem południowej Wielkopolski.

Od połowy XVII wieku Kalisz stał się jednym z głównych miejsc kultu św. Józefa dzięki cudownemu wizerunkowi Św. Rodziny z kaliskiej Kolegiaty. Choć nieznany jest twórca tego obrazu, wieść głosi, że był człowiekiem rozkochanym w Trójcy Przenajświętszej, i z wielką ufnością modlił się do Najświętszej Maryi Panny i do św. Józefa. Dlatego też wizerunek zawiera w sobie wielką duchową głębię. Jest on syntezą podstawowych prawd wiary i obrazem Kościoła. W 1783 roku papież Pius VI uznał kaliski wizerunek za słynący łaskami i dokonał w Rzymie koronacji jego kopii oraz zezwolił na jej uroczyste przeprowadzenie w Kaliszu, które odbyło się jednak dopiero 15 maja 1796. Fundatorem wysadzanych drogimi kamieniami złotych koron był wojewoda trocki Jędrzej Ogiński. Po koronacji zaczęła systematycznie rosnąć liczba pielgrzymów, a jej stuletnia rocznica zgromadziła w Kaliszu około 80 tysięcy wiernych. W XX wieku sanktuarium stało się znane również poza granicami Polski, a do grona czcicieli św. Józefa Kaliskiego dołączyli papieże: Leon XIII, św. Pius X i bł. Jan XXIII. W 1978 Kolegiata, gdzie jest czczony, została podniesiona do rangi bazyliki mniejszej przez papieża Pawła VI.

Na rozwój kultu św. Józefa w Kaliszu wielki wpływ wywarło wydarzenie, które rozegrało się w czasie mrocznych lat II wojny światowej w hitlerowskim obozie koncentracyjnym w Dachau. W obliczu nadciągających wojsk amerykańskich, w kwietniu 1945 roku władze niemieckie podjęły decyzję o wymordowaniu przebywających tam więźniów. Wtedy to grupa polskich kapłanów, uwięzionych w obozie, odprawiła nowennę błagalną i oddała się pod opiekę św. Józefowi Kaliskiemu. Kilka dni później wydany został ostateczny rozkaz likwidacji obozu i wymordowania wszystkich więźniów. Ratunek jednak przyszedł niespodziewanie. Dnia 29 kwietnia 1945 roku niewielka grupa amerykańskich żołnierzy dotarła przypadkowo do obozu, wyzwoliła go i ocaliła więźniów od niechybnej śmierci. O wydarzeniu tym przypomina ufundowana przez kapłanów, więźniów Dachau, Kaplica Męczeństwa i Wdzięczności w podziemiach bazyliki.

Wielkim czcicielem i orędownikiem kultu św. Józefa Kaliskiego jest papież Jan Paweł II. W homilii wygłoszonej dnia 4 czerwca 1997 na placu przed kaliskim sanktuarium wypowiedział następujące słowa: Jakże raduję się, że tę Ofiarę Eucharystyczną sprawuję w sanktuarium św. Józefa. To sanktuarium ma bowiem szczególne miejsce w dziejach Kościoła i narodu. W słowach skierowanych po Mszy Św. do licznie zgromadzonych pielgrzymów dodał: Dziękuję św. Józefowi, że obrał sobie miejsce szczególnej swej obecności w Kaliszu. Szczęśliwa jest wasza diecezja, że ma tak potężnego patrona. Niechaj św. Józef wyprasza waszej diecezji i całemu Kościołowi w Polsce gotowość wiernego służenia zbawczej woli Bożej, aby za jego przykładem i wstawiennictwem mógł wiernie postępować drogami świętości i sprawiedliwości.

W adhortacji apostolskiej Redemptoris custos Jan Paweł II wyraża przekonanie, że postać Józefa z Nazaretu nabiera szczególnej aktualności w związku z nowym Tysiącleciem chrześcijaństwa. Dziś także – pisze Ojciec Święty – mamy wiele powodów, aby tak samo się modlić: „Oddal od nas, ukochany Ojcze, wszelką zarazę błędów i zepsucia ... przybądź nam łaskawie z pomocą niebiańską w walce z mocami ciemności ... a jak niegdyś uratowałeś Dziecię Jezus od niebezpieczeństwa, które groziło Jego życiu, tak teraz broń Kościoła Bożego od wrogich zasadzek i wszelkiej przeciwności”. Dziś także mamy nieustanne powody do tego, aby św. Józefowi polecać każdego człowieka.

Kalisz jest siedzibą utworzonej 25 marca 1992 roku przez papieża Jana Pawła II Diecezji Kaliskiej. Rok później zostało powołane do życia Wyższe Seminarium Duchowne, kształcące kapłanów na potrzeby Kościoła i nowej diecezji. Siedzibą seminarium jest budynek wzniesiony w latach 1993-97 i uroczyście poświęcony przez Jana Pawła II 4 czerwca 1997 podczas papieskiej pielgrzymki do sanktuarium św. Józefa. To historyczne dla miasta i diecezji wydarzenie zostało upamiętnione okolicznościowymi tablicami u wejścia. Kaliskie seminarium prowadzi swoją działalność pod szczególnym patronatem św. Józefa, Opiekuna Kościoła Świętego, czczonego w znanym w Polsce i na świecie sanktuarium.